Recensie van ‘Opgesloten’ van Vasili Antipov
Laconieke terugblik op de hel
Door Michiel van den Berg
Opgesloten is een beetje een vreemde eend in de bijt van de korteverhalenbundels. Ten eerste omdat het geen korte verhalen, maar twee novellen bevat. Ten tweede omdat de novellen een sterk autobiografisch karakter hebben. Hoe dan ook, het leest als een trein. Vasili Antipov beschikt over een heldere, laconieke vertelstem, die je vanaf de eerste zin het verhaal insleurt en je pas na het laatste woord loslaat. In krap 136 pagina’s dient hij een onnoemelijke hoeveelheid lief en leed op – vooral het laatste.
‘Als kind keek ik graag naar vliegtuigen … Die vliegtuigen daar op grote hoogte zorgden bij mij voor een vreemd wat beklemmend gevoel. De vieze lucht in de stad, de grauwe vuilstreperige betonmuren van de gebouwen, het vocht, de bruine sneeuwhopen langs de straten die net zo hoog waren als ik toen was – en dan dat vliegtuig dat daar hoog in de lucht vloog, smetteloos en mooi verlicht door de zon. Ik had het idee dat er totaal andersoortige, op een heel speciale manier gelukkige mensen in moesten zitten …’
Zo lezen we in de opening van de eerste novelle, Danse macabre. Deze novelle geeft een terugblik op de momenten in Antipovs leven dat hij met de dood in aanraking kwam. We lezen onder andere over de dood van zijn vader, moeder en hond, het werken op een crematorium en over een bijna-dodelijke val van vier verdiepingen hoog. Aan de hand van deze fragmenten is het levensverhaal van Antipov samen te stellen.
Hij groeit op in een Russische stad als telg uit een disfunctioneel gezin. Vanaf zijn vijftiende zwerft hij over straat en maakt periodes van ernstige verslaving door. Wat hem redt is zijn muzikaliteit. Hij volgt muziekonderwijs, speelt gitaar, fluit en orgel en componeert. Een jaar of tien verdient hij de kost met het ophangen van grote reclamedoeken aan flatgebouwen, waarbij hij zich als een alpinist langs de gevel beweegt. Daarna gaat hij naar Duitsland en speelt in een orkest. In 2021 wordt hij aan de grens van Wit-Rusland wegens het bezit van drugs gearresteerd. In afwachting van zijn vonnis brengt hij vier helse maanden door in de Wit-Russische gevangenissen. Zijn vrouw krijgt hem tegen hoge kosten vrij. Sindsdien werkt hij in een distributiecentrum in Duitsland en lost hij zijn schulden af. In de weekenden schreef hij aan dit debuut.
De tweede novelle, Opgesloten, doet verslag van de vier maanden in de gevangenis. Hij zit niet hoog in de lucht in een vliegtuig, maar in een walgelijk smerige ondergrondse cel, die hij deelt met zestig deels schuldige, deels onschuldige medegevangenen. De onschuldigen zijn gearresteerd omdat ze mee hebben gedaan aan de protesten tegen de autoritaire president Loekasjenko en worden het ergst mishandeld. Alle ingrediënten van de Goelag zijn in de gevangenissen aanwezig: rechteloosheid, sadistische cipiers, slecht en te weinig eten, onthouding van medische zorg, intimidatie door medegevangenen en aberraties op het gebied van seks en drugs. Antipov overleeft deze hel door als een bezetene te lezen. De gevangenisbibliotheek heeft klassiekers van over de hele wereld in huis – dat dan weer wel. Kwaadaardige types houdt hij op afstand doordat hij enorm ad rem is en, als het moet, van zich af weet te slaan.
Antipov blijft er laconiek onder. Over het smokkelen tussen de buitenwereld, de gevangenis en de werkkampen schrijft hij met ingehouden ironie:
‘De torpedo is een in polyethyleen gewikkelde ‘worst’ met verboden goederen die diep in de endeldarm van een ‘torpedoboot’ wordt geplaatst, … Het leveringsproces heet ‘de opwarming’, het versturen naar een isolatiecel heet ‘de nor torpederen’ of ‘de jongens in de nor opwarmen. Meestal zijn het de drugsgebruikers en – koeriers die ervaring met dergelijk gebruik van de endeldarm hebben, die tot torpedoboot worden gebombardeerd … Maar als er geen ervaren torpedoboot voorhanden is, en er wel een torpedo verstuurd moet worden (omdat de mannen ‘lijden’) dan wordt een trillende ‘passieveling’ voorbereid op inzet als geïmproviseerde torpedoboot, die met een transport in de vereiste richting wordt gestuurd.’
Pogingen om hemzelf tot torpedoboot te bombarderen, weet Antipov met verbale acrobatiek te weerstaan.
Leuk is het allemaal niet, wel fascinerend. In het kader van de door de Nederlandse regering geadviseerde versterking van de mentale weerbaarheid is dit misschien een nuttig boek om in het noodpakket voor een hybride oorlogsaanval te stoppen.
Auteur: Vasili Antipov
Titel: Opgesloten; twee novellen
Uitgeverij: Van Oorschot
1e druk: september 2025
Uitvoering: paperback
ISBN: 9789028252042
Aantal pagina’s: 136
Laat een reactie achter