Recensie van de verhalenbundel ‘Vergankelijkheid’ van Sandro Veronesi
De stem van een goede vriend
Door Michiel van den Berg
De in Prato (Toscane) geboren en getogen Sandro Veronesi (1959) is vooral bekend als romanschrijver. Zijn werk als schrijver van korte verhalen is minder bekend. In 2012 verscheen in Nederland zijn enige verhalenbundel onder de titel Misplaatste kussen. Met Vergankelijkheid zijn nu alle verhalen van Veronesi bijeengebracht. De bundel omspant ruim veertig jaar korte verhalen. Bij lezing dringt zich een onderscheid op tussen meer en minder persoonlijk getinte verhalen.
Deze meer persoonlijk getinte verhalen gaan voornamelijk over de jeugd en adolescentie van een ik-persoon in Toscane. De gedachte dat deze verhalen autobiografisch zijn, ligt op de loer, maar het is niet gezegd dat ze dit daadwerkelijk zijn. Bijzonder aan de persoonlijk getinte verhalen is de verteltoon. Het is alsof een goede vriend aan de keukentafel met een glas wijn onder handbereik in alle openheid vertelt hoe het hem is vergaan. Er is veel liefde, maar vooral ook veel leed. Zijn ouders sterven, amoureuze relaties zijn buiten bereik of stranden en ambities worden niet vervuld. De gave van Veronesi is dat hij dit met een zekere luchtigheid weet te beschrijven.
Die luchtigheid ontbreekt grotendeels in de verhalen waarin Veronesi voor de derde persoon kiest. Een voorbeeld hiervan is het beklemmende verhaal De woede van het lam. In dit verhaal gaat de jongen Mète vaak spelen in de verwilderde tuin van de buurvrouw, die iedereen de gekkin noemt. Hij speelt en zij kijkt toe. Zo ziet zij dat hij een stiekem gekochte luchtbuks bij haar in de schuur verbergt.
“Op een dag vond Mète onder de ceder een schildpad. Hij was klein, bruin en koppig: hoe Mète hem ook neerzette, hij draaide wat om zijn as, oriënteerde zich en liep altijd in dezelfde richting. … Hij probeerde de ruwe, dunne huid aan te raken, maar de schildpad trok zich steeds terug in zijn schild, omdat hij het verschil niet begreep tussen een aai en een dreiging, en bang was voor iemand die aardig was en van hem hield.”
De gekkin komt naderbij, slaat hard op de schildpad en zegt dat het schild onverwoestbaar is. Zelfs een kogel uit een buks kan er volgens haar niet door. Mète laat zich verleiden om het uit te proberen. Tot zijn schrik gaat de kogel door het schild. Er komt een bloedstraaltje uit het gaatje. Desondanks loopt het beest door. De gekkin vindt dat ze de schildpad niet mogen laten lijden. Mète schiet nog meer kogels af, samen hakken ze met messen op het beest in, steken het in brand en nog steeds loopt het gehavende dier koppig door. Ze begraven het. Als Mète thuis is, belt de gekkin aan en valt zijn moeder om de hals. ‘Hij leeft nog, hij is eruit gekomen, ik heb het gezien, hij leeft …’
De kracht van dit verhaal is dat het puur feitelijk is en toch een symbolische strekking heeft. De associatie met de zondeval van Adam en Eva dringt zich op. De buurvrouw verleidt Mète om iets te doen waarvan hij in zijn onschuld de gevolgen niet kan overzien. Het experiment met de schildpad markeert het verlies van die onschuld.
Terug naar de persoonlijk getinte verhalen. Een mooie vondst is de profetische Bijbelse toon in het verhaal Voorspelling, dat als volgt begint:
“Ik weet wie je bent, Alessandro Veronesi, ik ken jouw ziel, en ik voorzeg je dat jij je uiterste best zult doen en je ervoor zult inzetten dat je vader niet sterft in een ziekenhuisbed, maar, volgens zijn wens, in zijn eigen bed, in de vertrouwdheid van zijn eigen woning, op de eerste verdieping van het, door hemzelf in 1968 ontworpen, functionalistische herenhuis aan de Via Bruno Buozzi 3 in Prato, waar jij bent opgegroeid.”
In deze stijl gaat het door. In een twintigtal pagina’s beschrijft Veronesi gedetailleerd de palliatieve zorg en verpleging voor zijn vader om te eindigen met:
“… zul je je eenzaam voelen, en moe, en verlaten, en verweesd, en de ochtendschemering zal nog ver weg zijn, en je zult je ogen ten hemel heffen, en de hemel zal zwart zijn als een zak van paardenhaar.”
Het effect van deze verteltechniek is dat het verhaal een universele strekking krijgt. Wat Alessandro Veronesi te wachten staat, staat velen van ons te wachten: onze ouders ondersteunen bij het sterfproces.
In het voorwoord meldt Veronesi dat twee van de verhalen in de bundel niet origineel zijn, maar een bewerking. Het gaat om het korte verhaal Er was iets gebeurd van Dino Buzzati en de songtekst van Nothing Really Ends van dEUS. Veronesi heeft de oorspronkelijke versies verder ingekleurd en aangevuld, maar het kernidee behouden. Waarom doen andere auteurs dat ook niet, vraagt Veronesi zich af. In de muziek en bij films is het de gewoonste zaak van de wereld om het originele werk in een ander jasje te gieten.
Een terechte vraag. Boeken verfilmen, in stripvorm gieten of voor jeugdige lezers versimpelen, gebeurt wel, maar het opnieuw schrijven van een roman of verhaal – uiteraard met bronverwijzing – komt nauwelijks voor. Jammer, want er zijn genoeg verhalen en romans die een interessante kern bevatten, maar waarvan de uitwerking minder geslaagd is. Een nieuwe schrijver zou zo’n verhaal opnieuw kunnen vertellen en er een eigen draai aan geven.
Dan nog iets over de titel van de bundel: Vergankelijkheid. Deze verwijst naar een thema van veel van de verhalen in de bundel, maar het is ook de titel van een essay van Sigmund Freud uit 1916. Hierin schrijft Freud over de wanhoop die mensen in de Eerste Wereldoorlog beving, omdat zoveel moois, materieel en immaterieel, ten onder ging. Freud stelt daar tegenover dat na de rouw een tijd van opbouw zal komen, waarbij het fundament van de mooie dingen en principes sterker dan vroeger zal zijn, juist vanwege de rouw om wat kapot is gegaan.
Veronesi heeft het essay van Freud in zijn geheel in de bundel opgenomen, omdat hij, zo schrijft hij in het voorwoord, ook vaak wanhoopt over het moois dat vergaat. Daarmee krijgt de bundel een perspectief dat verder reikt dan het verlies alleen. Vergankelijkheid is niet uitsluitend een verzameling verhalen over wat verloren gaat, maar ook een poging om te begrijpen hoe we ons tot dat verlies kunnen verhouden.
Auteur: Sandro Veronesi
Titel: Vergankelijkheid
Vertaling: Rob Gerritsen
Uitgeverij: Prometheus
Eerste druk: 2026
Uitvoering: e-book
ISBN: 9789044661958
Aantal pagina’s: 368
Laat een reactie achter