Recensie verhalenbundel ‘Autocorrectie’ van Etgar Keret
Spervuur van gedachte-experimenten
Door Michiel van den Berg
“De kerk was vrij leeg, en zodra we binnenstapten keek Niet-Debbie onrustig om zich heen, alsof ze iets zocht. Ik vroeg haar of alles oké was en ze zei van wel, dat ze alleen niet begreep waar hij was. Toen ik haar vroeg wie waar was, staarde ze me aan alsof ik achterlijk was en zei: ‘God.’”
Dit fragment komt uit het openingsverhaal Een wereld zonder selfiesticks. Etgar Keret beschrijft een situatie met parallelle universums. Vanuit zo’n parallel universum is een vrouw naar ons universum overgezet met de opdracht zo snel mogelijk het enige verschil met haar eigen universum te vinden. Als deelnemer aan populair televisiespel neemt ze het op tegen deelnemers die naar andere parallelle universums zijn gestuurd.
Dit geeft een aardige indruk van de maar liefst drieëndertig korte verhalen in deze bundel. Kerets verhalen draaien om het gedachte-experiment, de mindfuck zo je wilt. Reïncarnatie in een eekhoorn? Geen probleem. Een virtuele wereld die voor altijd vastloopt? Ook niet; Keret drijft het Meta-concept van Mark Zuckerberg tot het uiterste. De laatste mens op aarde die aliens rondleidt over de puinhopen? Keret maakt er een nieuwe versie van Romeo en Julia van.
Bij het lezen dacht ik regelmatig aan de Netflixserie Black Mirror, waarin de consequenties van technologische uitvindingen en producten al even wrang in verhaalvorm worden onderzocht. Dat de verhalen doen denken aan filmscripts, is niet verwonderlijk. Meer dan honderd korte films zijn volgens de achterflap gebaseerd op Kerets verhalen – Autocorrectie is al zijn negende verhalenbundel! Naast schrijver is Keret ook daadwerkelijk filmmaker.
De in 1967 in Israël geboren Keret is de zoon van twee Poolse overlevenden van de Holocaust-kampen. Zijn werk verschijnt in meer dan veertig landen. Als cineast ontving hij diverse prijzen, waaronder de Caméra d’or de Cannes.
Tussen de drieëndertig verhalen in Autocorrectie staan ook verhalen die niet om technische speculatie draaien. Dat geeft rustpunten tussen de hersenkrakers. Soms zijn deze verhalen niemendalletjes, soms zijn ze sterk uitgewerkt. Mooi is het verhaal Hond om hond, waarin jongens wraak willen nemen op de man die hun hond per ongeluk heeft doodgereden. Keret schetst invoelend een alternatief voor het oog-om-oogprincipe – wellicht te lezen als parabel voor het Israël-Palestinaconflict.
Keret houdt zijn verhalen ultrakort. Geen uitweidingen, geen overbodig zijpaadjes, geen uitgesponnen interne dialogen, geen stilistische fratsen. Functioneel proza dus, wel adequaat uitgevoerd.
Al met al heeft een bundel met zoveel verhalen iets vluchtigs. Het ene verhaal verdringt het andere. De rode draad blijft wel hangen: de techniek schrijdt voort, maar de mens blijft hetzelfde. De kloof wordt steeds wijder; de perfecte techniek in handen van de imperfecte mens is geen gelukkig huwelijk.
In het slotverhaal IJsbeer bevinden we ons aan het einde van de eenentwintigste eeuw. Mensen zijn niet meer geïnteresseerd in boeken. En de techniek begint zijn belangstelling voor de mens te verliezen. In een serviceflat verpietert Bracha nadat Sergio, haar man, door zelfdoding uit de wereld is gestapt. Ze praat met Sigmund, de populaire AI in die tijd.
“Bracha: Zijn boeken zijn bij mij begraven in de opbergruimte, precies zoals Sergio begraven is in de aarde. Soms vraag ik me af wie er gelijk had, ik of hij.
Sigmund: Waarover?
Bracha: Over deze vraag. Wat is volgens jou te prefereren, sterven of leven?
…
Sigmund gaf geen antwoord.
Na drie seconden van nadenken – een eeuwigheid in termen van superintelligentie – doofde het computerscherm in de woning van Bracha, en een tel later gingen alle schermen en displays in de wereld op zwart, en weer even later viel alles uit wat ooit aan was geweest.”
Auteur: Etgar Keret
Titel: Autocorrectie
Uitgeverij: Wereldbibliotheek
Vertaling: uit het Hebreeuws door Ruben Verhasselt
1e druk: 2025
Uitvoering: paperback
ISBN: 9789463812184
Aantal pagina’s: 207
Laat een reactie achter